Rangkuman Eusi Buku Kasambet

NGARANGKUM EUSI BUKU BASA SUNDA[1]

Ku: Siti Syarah Ulfa[2]

1.      Judul Buku: Kasambet

2.      Nu Ngarang: Ahmad Bakri

3.      Tahun terbit: 2017 (Citakan ka 2)

4.      Nu Nerbit: Kiblat

5.      Jumlah Halaman: 68 Halaman

6.      Eusi:

1)      Biografi Nu Ngarang

Ahmad Bakri (Rancah, Ciamis 11 Mei 1917—Ciamis, 18 Juli 1988). Kaasup pangarang sunda produktif, tapi deuih kungsi meunang jujuluk pangarang favorit, dumasar kana hasil angket majalah Mangle dina tahun 80-an.

Anjeuna pernah sakola Ra’yat 3 taun, diteruskeun ka Schakel School (sakola sambungan) di Ciamis. Kungsi masantren di Genteng jeung di Sadewa. Taun 1937, keuseus montir di Bandung. Tuluy gawe di PTT, tepi ka jaman Jepang.

Satutasna pengakuan kedaulatan (taun 1949), Ahmad Bakri sapiriumpi pindah ka Bandung, lantaran di lemburna teu aman balukar gangguan gorombolan. Kungsi ngajar di SD Cicadas (1952), tuluy milu persamaan SGB, ditema deui ku KGA, anu sabada tamat diteruskeun ka B-1 Basa Sunda. Saenggeus ngantingan diploma B-1, Ahmad Bakri ditempatkeun jadi guru SPG Ciamis, nepika pangsiunna (1973). Ti dinya terus diangkat jadi Kepala SPG Muhammadiyah Ciamis, tapi kalah menta diturunkeun deui jadi wakil Kepala, sabab haying aya waktu anu laluasa pikeun ngarang.

Karya-karya Ahmad Bakri anu geus medal mangrupa buku di antarana Payung Butut, Rajapati di Pananjung, Sanghiang Lutung Kasarung, Srangege Surup Manten, Sudagar Batik, Mayit dina Dahan Jengkol, Jurutulis Malingping, Asmaramurka jeung Bedog Si Rajapati, Ki Merebot, Dina Kalangkang Panjara, Dukun Lepus, Kabandang ku Kuda Lumping, jeung Mapag Perang Bharata.

2)      Kasambet

Nyaritakeun Toto, Oji, Oteng, sareng Jang Udin anu tas maen bal, aranggeusanna teh tengah poe ereng-erengan. Toto ngarasa lapar, tapi kusabab hanaang ngajak ngojay ka Leuwi Dulang. Barang nepi leuwi, babaturan sejen mah niiskeun heula kesang, Toto mah langsung gejebur wae. Ngarah rame, barudak ngayakeun ucing cai, Toto nu jadi ucingna.

Nu teuleum nu ngojay nyingkiran nu jadi ucing sieun ditepaan. Tapi boro-boro ngudag, Toto teh kalah ka hanjat bari bangun anu lunges kabina-bina. Ges diuk ngalungsar dina batu gede anu demprak. Barang disamperkeun ku rerencanganana usil kanu jadi ucingna, Toto ngaborolo Utah, rarayna pias, seseut kadugaeun dicalana oge, toto ditaruyun ku rerencangannana dijajapkeun uih. Untung aya Mang Eri tas ti kebon, barudak ngagareroan menta tulungan Toto ka Mang Eri. Di akod wae Toto teh ku Mang Eri.

Sasumpingna dibumi Toto, biangna Toto (Aceuk Uti) geuwat moro Toto tina Akodan Mang Eri, der Toto teh digolerkeun, disimbutan ku samping kebat. Mang Eri nyangki na Toto teh kasambet kusabab ngojay di Leuwi tengah poe ereng-erengan. Mang Eri nyarankeun ka biangna Toto yen Toto teh kedah dilandong ka Abah Alaksan purah nu numbal kasumbat-kasambet. Mang Eri angkat nyauran Abah Alaksan. Biangna Toto sareng rerencangannana maturan Toto dibumi Toto.Tatanggi jul-jol ngalalongok, hempak ditengah imah awewe-lalaki.

Abah Alaksan nyarita ka Biangna yen Toto teh waruga na aya dihareupeun, tapi lelembutanana kabendon ku Nyai Endang Waringsang (Putri Siluman), Putri Cikal Saghiang Jagatmalang nu kagungan Jamban Larangan Leuwi Dulang, kusabab ngojay dina wanci anjeuna siram. Toto teh teu bisa ditulungan iwal ti ditebus ku embe kendit jeung hayam camani.

Barang jol bapana Jang Udin ngalongok (Mas Ulis), Mahdadi (Tatanggi Toto) nyaritakeun pisababeun Toto gering. Mas Ulis ngalarang Biangna Toto nebus nu teu pararuguh, tuluy miwarang Mahdadi nyauran Mantri Suhadi kanggo ngalandongan Toto. Isukna Toto geus kaduga deui ka sakola.

3)      Budak Yatim

Nyaritakeun Toto, Oji, sareng Ekom anu murak cengcelengan lebaran kanggo nulungan mangmeserkeun baju Lebaran kanggo Emen anu leutik keneh tos janten anak yatim. Sabab emut papatah ti Pa Ustad yen kudu nyaah ka anak yatim.

Barudak karunyaeun ka Emen. Barudak lalumpatan mulih nyarandak hasil cengcelenganana kecuali Ekom da teu gaduheun cengcelengan, jadi Ekom mah bade masihan lauk sagede tampah wae hiji ngala dina kulah manehna.

Emana Jang Udin nepi ka cipanonan, awahing ku atoh jeung panuju. Sirah Jang Udin diusapan kusabab bangga kanu jadi budak daek nulungan jalma prihatin. Emana Jang Udin nyarankeun Emen diajak ka pasar balanja baju Lebaran ka pasar ka barudak Toto sarerea ngambeh Emen na atoheun.

4)      Lebaran

Nyaritakeun Toto, Oji, Oyib, jeung Ekom anu jarangjian bade ngadarulag bari takbiran di masigit maleman Lebaran. Oji mah ngadamel panakol bedung siangna supados ngadulagna wareg da ngandelkeun panakol bedug nu aya dimasigit hungkul mah sok parebut.

Wanci maghrib saatos buka puasa, barudak durder dararatang ka masigit tarakbiran, aya nu ngadulag, aya nu mantuan ngangkutan tumpeng, lolobana mah nu harereuy. Tepi ka salare na. dur subuh teh barudak diharudagkeun ku merebot, barudak tingkorejat, tingkuliat, tingrariceng, Leos baralik rek ngadon mandi jeung disalin, paginding-ginding sumping ka masigit bade ngalaksanakeun naetepan sunat. Si Emen wangun kacida gumbirana.

Reres solat sunat, reres hutbah, sarerea sarasalaman silih hampura ngalubarkeun dosa. Uihna Toto jeung babaturanana lalumpatan paheula-heula ka imah muru nyungkem kana lahunan emana, neda hampura jeung piduana.

5)      Mulan

Nyaritakeun Atun anu teu tiasa ngiringan ameng dihandapeun caangna bulan anu moncorong, caangna munggah ngempray kusabab hariwang kanu jadi indung nuju teu damang.

6)      Jalir

Nyaritakeun Oji anu dijarauhan ku babaturanana kusabab jalir jangji ka Mi’an anu bade mayar sametan wengina tilas nyandak langlayangan, palias nepika tilu poe, wanci dimana Mi’an nagih malah maseaan. Kitu deui oge anu dialaman ku Emod, Emod mah dianjukan muncang gundu, majarkeun dek ku Oji dibeuli, palias dugi ka ayeuna can mayar. Ka Omo oge sarua, Oji teh nganjuk surabi jeung pisang goreng, usum ngaduitan, Oji malah ngaleos.

Barudak teh haneeul ka Oji, maksadna ngajarauhan teh mere pangajaran ka Oji yen kalakuan sapertos kitu teh tos tuman teuing.

7)      Si Oji Ragrag

Nyaritakeun Ujang, Aleh, Oteng, Emod, Mi’an jeung Omo bade ngala suluh ka bubulak di Candihiang, tapi ereun heula kusabab nulungan Oji nu ragrag tina tangkal gandaria bade maok gandaria nu Mang Adma. Meskipun Oji teh teu pikaresepeun, barudak teh tetep wae nulungan, sabab emut kana papatah Pa Ustad yen urang teh kudu nulung kanu sangsara.

Mang Adma datang ngabantuan jajap Oji kabumina kusabab raheut dina pingpingna baloboran getih, nepika ngabaseuhan tonggongna Mang Adma nu ngakod. Sajajalan mang Adma mapatahan, lamun haying gandaria mah kantun wawartos ka Mang Adma da moal teu dipasihan. Barudak ditawaran gandaria ku Mang Adma, tuluy barudak teh naluturkeun ka imahna. Mang Adma miwarang Atun ngajak barudak ngala ka kebon. Tas ti kebon, barudak ngaloloco gandaria. Reres ngaloloco, bring deui indit barudak teh ngala suluh.

8)      Nu Jajaluk

Nyaritakeun Emana Ujang anu nyarita ka Ujang yen jajaluk anu ngarana Ki Utay teh baheulana jalma beunghar, tapi kusabab doraka ka kolot jeung beuki maen jeung ngaronggeng, harta banda na beak tepika maotna bapana Ki Utay teh. Samaotna bapana the lainna insaf, malah beuki maceuh kadorakaanna teh. Indungna dijongjolongkeun kanu hawu tepika getihan sirahna.

Tapi meskipun Ki Utay teh jalma katulah, Emana Ujang mapatahan ujang tong hanjakal mere sidekah, alus nulungan nu susah. Tuluy Emana Ujang teh miwarang Ujang masihkeun tuangeun kanggo Ki Utay nu posisina ker di Pasar.

Ki Utay sukuran aya nu masihan, naros ka Ujang mani bageur tos ngirim, Ujang nembal “Apan putra Ema…, Putra Abah deuih.”

Aki Utay ngahuleng ngajongjongan, panonna carinakdak.

9)      Si Asdi Diculik

Nyaritakeun Asdi Alo na Mang Wiranta anu tikamari can uih wae ngala suluh. Toto, Iwan, Enceng, Oman, Uju jeung Oyib nu bade milarian angkrek ka Gunung Pataka katitipan pami aya Asdi piwarang uih.

Barudak Toto nyangkina Asdi teh diculik ku Mang Madsim kaluaran Nusakambangan anu ngadon ngahuma di Gunung Pataka. Barudak ngatur strategi keur neang Asdi, lamun aya nanaon nyorakeun sora gagak.

Barudak pabalencar tilu jalur duaan-duaan, aya salahsaurang ekspedisina nyorakeun sora gagak, lalumpatan nyalamperkeun, barudak teh nenjo aya getih dina kuburan, barudak nyangka etateh si Asdi anu dibunuh ku Madsim tuluy dikubur. Barang dikoreh teh, aripek hulu munding.

Barudak ganjang baralik kusabab beuki beurang, paur aya maung. Barudak baralik lewat Cihaurgeulis milarian bumi Mang Wiranta, naroskeun Asdi tos kapendak teu acanna, aripek tos nyampak keur dahar harepeun hawu.

10)  Ma Awit Gering

Nyaritakeun Emana Ujang miwarang ujang nyauran Ma Awit kanggo nutu beas maksadna bade ngadambel sangu beunyeur, Ma Awit na nuju teu damang kusabab sampeanana bareuh katinggang halu basa nutu di Nyi Uni. Ma Awit pikarunyaeun sosoranganan teu damang the teu diriung-riung acan, singhoreng teh Ma Awit mah teu gaduheun dulur. Ma Awit anu nuju teu damang the dianteuran tuangeun ku Ujang.

---

[1] Tugas Mandiri Mata Kuliah Budaya Sunda Semester Ganjil Tahun Akademik 2018/2019.

[2] Mahasiswi Kelas KPI 5 D, Jurusan Komunikasi dan Penyiaran Islam, Fakultas Dakwah dan Komunikasi, Universitas Islam Negeri (UIN) Sunan Gunung Djati Bandung. E-mail: sitisyarahulfa@gmail.com